Pozbawienie władzy rodzicielskiej - kiedy i jak?

Pozbawienie władzy rodzicielskiej - kiedy i jak?

Pozbawienie władzy rodzicielskiej - kiedy i jak?

Sprawowanie władzy rodzicielskiej przez rodziców łączy się nie tylko z określonymi prawami wobec dziecka, ale również obowiązkami. Obejmuje przede wszystkim - obowiązek wychowania dziecka, reprezentowania go oraz sprawowania opieki nad nim i jego majątkiem. W przypadku kiedy dany rodzic nadużywa swoich uprawnień lub nie wypełnia swoich obowiązków wobec dziecka, wówczas sąd może orzec o odebraniu władzy rodzicielskiej.

Całkowite pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najostrzejszym ze środków ingerencji sądu w sferę władzy rodzicielskiej, bowiem w przypadku jego orzeczenia, rodzice nie mogą jej sprawować w żadnym zakresie - zostają jej pozbawieni w całości. Orzeczenie sądu w tym zakresie ma na celu ochronę interesów dziecka.

Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej

Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyróżnia trzy rodzaje przyczyn pozbawienia władzy rodzicielskiej:

  1. niemożność wykonywania władzy rodzicielskiej z powodu trwałej przeszkody,
  2. nadużywanie władzy rodzicielskiej,
  3. rażące zadniebywanie przez rodzica obowiązków wobec dziecka. ,

Trwała przeszkoda uniemożliwiająca wykonywanie władzy rodzicielskiej

Trwała przeszkoda oznacza takie okoliczności czy układ stosunków, które uniemożliwiają sprawowanie przez rodzica władzy rodzicielskiej na stałe, tzn., że według normalnego przewidywania nie można ustalić czasu trwania takiego układu, albo co najmniej, że układ ten będzie istniał przez długi czas (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2000 roku, II CKN 960/00, LEX nr 51976). W tym wypadku, nie ma znaczenia czy przeszkoda powstała z winy rodzica, czy niezależnie od niego. Pozbawienie władzy rodzicielskiej orzekane jest jedynie ze względu na dobro dziecka, a nie w celu ukarania rodzica. Najczęściej spotykamy się z takimi rodzajami trwałych przeszkód w wykonywaniu władzy rodzicielskiej jak: wyjazd za granicę na stałe, połączony z brakiem zainteresowania dzieckiem, skazanie na długoletnią karę więzienia, przewlekła choroba, zaginięcie jednego z rodziców.

Co ważne, jeżeli przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej jest przemijająca, wówczas sąd może orzec jedynie zawieszenie wykonywania władzy rodzicielskiej - które zostanie uchylone wraz z ustaniem jego przyczyny (np. w sytuacji zachorowania przez jednego rodzica na chorobę psychiczną możliwą do całkowitego wyleczenia).

Nadużywanie władzy rodzicielskiej

Jest to pojęcie bardzo szerokie. Oznacza zarówno znęcanie się psychiczne i fizyczne nad dzieckiem, molestowanie seksualne dziecka, ale również brutalne karcenie dziecka, wychowywanie go w atmosferze wrogości wobec drugiego rodzica. Przykłady nadużyć to:

  1. rozwiązły tryb życia rodziców,
  2. zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1970 r., III CRN 181/70, OSNC 1971/6/107 - pozbawienie przez ojca kilkuletniego dziecka naturalnego środowiska rodzinnego i bezpośredniej opieki matki oraz możliwości wychowywania się wspólnie z małoletnim rodzeństwem oraz zatrzymanie go na stałe - wbrew woli matki - w obcym kraju,
  3. nadużywanie alkoholu, uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka, popełnianie przestępstw (postanowienie Sądu Najwyższego z dn. 12 stycznia 2000 roku, III CKN 834/99, LEX),

Podane przyczyny nie stanowią katalogu zamkniętego i w tym zakresie może pojawić się ich więcej, w zależności od okoliczności rozpatrywanej sprawy.

Rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka

Jest to jedna z najczęściej występujących przesłanek pozbawienia władzy rodzicielskiej. Nie każde zaniedbanie obowiązków przez rodziców może być uznane za rażące. Aby sąd orzekł pozbawienie władzy rodzicielskiej, zaniedbania muszą mieć charakter poważny. Rażące zaniedbywanie obowiązków to najczęściej - brak zainteresowania dzieckiem, brak kontaktu rodzica z dzieckiem, uporczywa niealimentacja przez rodzica zobowiązanego. Zaniedbania, które nie mają charakteru trwałego i nie są rażące, skutkują wydaniem przez sąd odpowiednich postanowień tyczących się jedynie ograniczenia władzy rodzicielskiej w stosunku do zaniedbujących dziecko rodziców.

Postępowanie w sprawie o pozbawienie władzy rodzicielskiej

Jeszcze przed wszczęciem takiego postępowania, warto zastanowić się nad skorzystaniem z usług profesjonalnego pełnomocnika, który w tym zakresie sformułuje odpowiedni wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Wniosek taki składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania małoletniego dziecka. Co ważne, wnioskodawcą może być każde z rodziców lub osoba, która ma interes prawny w rozstrzygnięciu (tj. babcia lub dziadek, dorosłe rodzeństwo). Pozbawienie władzy rodzicielskiej może również zostać stwierdzone w wyroku orzekającym rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa.

Skutkiem wydania przez sąd postanowienia o pozbawieniu władzy rodzicielskiej jest utrata przez określonego rodzica ogółu praw i obowiązków wchodzących w zakres władzy rodzicielskiej, natomiast takie postanowienie nie ma wpływu na zakres praw i obowiązków niewchodzących w zakres tej władzy (tzn. rodzic którego pozbawiono władzy rodzicielskiej, jest zobowiązany i uprawniony do osobistej styczności z dzieckiem - tj. realizowania ustalonych kontaktów, a także ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dziecka – i pozbawienie władzy rodzicielskiej tego nie zmienia).