Przywileje grup zawodowych w Polsce - II część - górnicy

Przywileje grup zawodowych w Polsce - II część - górnicy

Jak już wspominaliśmy w poprzednim artykule dotyczącym przywilejów grup zawodowych w Polsce (część I), określone grupy są uprawnione do ubiegania się o specjalne dodatki do stałego wynagrodzenia, dłuższe urlopy, zapomogi oraz wyższe emerytury (również wcześniejsze). Niniejsze uprawnienia stanowią więc przywileje o charakterze finansowym, jak i dodatki mające odmienny charakter. Górnicy to jedna z tych grup zawodowych, które można określić "uprzywilejowanymi". Górnicy cieszą się wieloma przywilejami materialnymi i socjalnymi. Wskazać należy, iż o przyznawaniu dodatków tj. deputatów węglowych, nagród jubileuszowych, "barbórkowego", "ołówkowego" decyduje pracodawca, bądź organizacja związkowa.

Czym charakteryzuje się deputat węglowy?

Najstarszym przywilejem górniczym jest deputat węglowy. Deputat węglowy to część wynagrodzenia za pracę, występuje w naturze bądź w postaci ekwiwalentu pieniężnego. Przekazywany jest oprócz i niezależnie od pensji. W górnictwie otrzymują go również emeryci oraz renciści. Podstawą prawną przyznania deputatu są układy zbiorowe pracy (lub związane z nimi porozumienia). Jest to swoisty rodzaj umowy między pracodawcą, a stroną społeczną (związkami zawodowymi). Kwota ekwiwalentu za każdą należną tonę węgla jest określana co roku w obwieszczeniach ministra gospodarki. Podstawą ustalenia niniejszej kwoty jest cena zbytu 1 t węgla, ustalona według średniej ceny z IV kw. roku poprzedniego, skorygowanej o przewidywany wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych na bieżący rok. Deputat węglowy dla pracowników to ekwiwalent pieniężny do 8 ton w roku (jedna tona to niespełna 600 zł).

Inne świadczenia pieniężne dla pracowników kopalń

Są to na przykład:

  • nagrody z okazji Dnia Górnika obliczane na podstawie wynagrodzenia, niezależnie od wyników danej kopalni,
  • ekwiwalent barbórkowy - dzień górnika, to dzień wolny od pracy i z tej okazji część pracowników kopalni otrzymuje nagrodę w wysokości miesięcznego wynagrodzenia, czyli pieniądze "barbórkowe". W zależności od stopnia oraz stażu pracy - wynagrodzenie górnika wynosi od 2,5 do 7 tysięcy złotych brutto,
  • czternasta pensja - jej podstawą jest indywidualne miesięczne wynagrodzenie,
  • specjalne wynagrodzenie z Karty Górnika - dodatek stażowy (od 20 % po miesiącu do 60 % po 15 latach pracy dla zatrudnionych pod ziemią),
  • nagroda jubileuszowa - wynosi ona od 75 % do 400 % miesięcznego wynagrodzenia. Jest ona wypłacana co 5 lat - pracownikom którzy przepracowali co najmniej 15 lat. Ponadto, z jubileuszami łączą się odznaki honorowe oraz dyplomy,
  • odprawy emerytalno - rentowe,
  • dopłaty za wyprawki szkolne (tzw. kredkowe, czy piórnikowe),
  • dodatki za pracę w nocy, w godzinach nadliczbowych, w warunkach szkodliwych, uciążliwych, niebezpiecznych,
  • dodatki funkcyjne dla przodowych i strzałowych,

Dodatki socjalne dla górników

Ponadto, oprócz dodatków finansowych, górnicy otrzymują również różne dodatki socjalne, tj.:

  • bilety z Karty Górnika, czyli zwrot kosztów przejazdu urlopowego dla górników zatrudnionych pod ziemią, a także członków ich rodzin w wysokości ceny biletu kolejowego II klasy na trasie do 1200 km,
  • dodatkowy urlop wypoczynkowy (5 dni kalendarzowych po 5 latach i 8 dni po 10 latach pracy pod ziemią),
  • posiłek regeneracyjny,
  • dopłata do biletów na dowóz do pracy.

Śmierć i uszczerbek na zdrowiu pracownika kopalni

W wyniku śmierci górnika wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej wypłaca się oprócz odprawy pośmiertnej przewidzianej w Kodeksie pracy oraz jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci pracownika (przewidzianego w przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych) - odprawę pośmiertną w wysokości 6 - miesięcznego wynagrodzenia.

Pracownik górnictwa ma ponadto prawo do płatnego urlopu zdrowotnego na leczenie sanatoryjne lub wczasy profilaktyczno - lecznicze. Przysługuje mu ono, jeżeli:

  • jest zatrudniony w warunkach szkodliwych dla zdrowia, bądź uciążliwych,
  • uległ wypadkowi przy pracy,
  • jest zagrożony bądź nabył chorobę zawodową w związku z wykonywaniem pracy zawodowej,
  • jest zagrożony albo nabył chorobę pozostającą w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami pracy.

Ponadto, pracownikom zatrudnionym pod ziemią, którzy w następstwie wypadku przy pracy doznali trwałego kalectwa ograniczającego zdolność poruszania się, przydziela się bezpłatnie wózek inwalidzki.

W razie wypadku przy pracy powodującego śmierć pracownika lub jego trwałą niezdolność do pracy zakład pracy jest obowiązany wypłacać zastępczo pracownikowi, a w razie jego śmierci − pozostałym po nim członkom rodziny, po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, w każdym miesiącu taką kwotę, jaką pracownik lub pozostali po nim członkowie rodziny otrzymaliby jako rentę z ubezpieczenia społecznego − do czasu przyznania tej renty.