Obowiązek alimentacyjny dziadków względem wnuków

Obowiązek alimentacyjny dziadków względem wnuków

Obowiązek utrzymania oraz wychowania dziecka spoczywa nie tylko na rodzicach, ale również na dalszej rodzinie – dziadkach. W sytuacji w której nie jest możliwe wyegzekwowanie alimentów od rodzica, wówczas taki obowiązek może spoczywać na dziadkach.

Wiele razy w życiu mamy do czynienia z sytuacją, w której mimo posiadania wyroku zasądzającego alimenty, nie da się ich uzyskać od osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zobowiązany nie przekazuje wskazanej w wyroku kwoty, uchyla się od jej płacenia, lub przekazuje kwoty rażąco zaniżone w stosunku do kwoty wskazanej przez Sąd. Jak powszechnie wiadomo, w utrzymaniu i wychowaniu dziecka powinni brać udział oboje rodzice. Jednak zdarzają się sytuacje w których jedno z rodziców, które obowiązane jest na podstawie wyroku do opłacania alimentów na dziecko, nie jest w stanie ich regulować lub nie robi tego. Zgodnie z treścią art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – „obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami”. Mając na uwadze powyższe, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności (dziadków) powstaje w chwili, kiedy wskutek przyczyn wskazanych w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uprawniony (wnuk) nie może w ogóle uzyskać, albo nie może uzyskać na czas środków utrzymania od zobowiązanego w bliższej kolejności (rodziców). Natomiast, jeżeli w bliższej kolejności jest kilku zobowiązanych, obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności (dziadków) powstaje wtedy, kiedy uprawniony nie może uzyskać środków utrzymania od żadnego z zobowiązanych w bliższej kolejności (np. od żadnego z rodziców). Mając na uwadze powyższe, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO) przewidują możliwość wystąpienia o alimenty dla małoletniego od jego dziadków. Są to tzw. alimenty uzupełniające. Uprawnienie do wystąpienia o nie występuje w niniejszych wypadkach:

  1. gdy rodzice dziecka nie żyją
  2. nie są w stanie uczynić zadość swoim zobowiązaniom wobec małoletniego (możliwości majątkowe i zarobkowe rodzica nie wystarczają na pokrycie usprawiedliwionych potrzeb dziecka,
  3. uzyskanie należnych dziecku alimentów od rodziców w wyznaczonym czasie jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (brak majątku rodzica – dłużnika alimentacyjnego, w odniesieniu do którego można skutecznie prowadzić egzekucję).

WNUK W NIEDOSTATKU

Wskazać należy, iż w odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego dziadków względem wnuków, obowiązek ten jest uzasadniony tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy małoletni znajduje się w niedostatku. Zgodnie z treścią słownika języka polskiego, niedostatek to brak środków do życia, bieda, ubóstwo, nędza. Ponadto orzecznictwo sądów wskazuje na następujące okoliczności wiążące się z pojęciem niedostatek – „w niedostatku znajduje się ten, kto nie może własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub części, a usprawiedliwione potrzeby to takie, których zaspokojenie zapewni uprawnionemu normalne warunki bytowania, odpowiednie do jego stanu zdrowia i wieku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2000 r., sygn. I CKN 872/2000). Ponadto – „w niedostatku pozostaje nie tylko taki uprawniony, który nie dysponuje żadnymi środkami utrzymania, ale także taki, którego usprawiedliwione potrzeby nie są w pełni zaspokojone”. Wskazać należy również, iż niedostatek powinien być stanem niezawinionym – osoba (rodzic) która ma możliwości zarobkowe, a nie podejmuje się pracy oraz własnym działaniem doprowadziła do sytuacji w której jej dziecko znajduje się w niedostatku, nie będzie uprawniona do otrzymania alimentów uzupełniających na dziecko. Taka sytuacja bowiem będzie łączyła się z nadużyciem praw przez uprawnionego.

W sytuacji w której jedno z rodziców dziecka nie wywiązuje się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, natomiast drugi rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem jest w stanie samodzielnie utrzymać dziecko na odpowiednim poziomie, wówczas Sąd nie zasądzi alimentów od dziadków – jako alimentów uzupełniających. Podczas badania przez Sąd okoliczności związanych z utrzymaniem dziecka przez jednego rodzica, badane są nie tylko aktualne zarobki, ale również możliwości zarobkowe na przyszłość (na podstawie wykształcenia rodzica, jego dotychczasowego doświadczenia zawodowego, możliwości podjęcia pracy itd.).

SYTUACJA FINANSOWA DZIADKÓW

Należy wspomnieć, iż w postępowaniu w którym Sąd ustala i zasądza alimenty dla wnuków, bierze również pod uwagę możliwości zarobkowo – finansowe dziadków. W sytuacji w której dziadkowie uprawnieni są do bardzo niskiej emerytury lub mają bardzo niskie dochody, Sąd zasądzi alimenty w niskiej kwocie albo wcale (z uwagi na fakt, iż takie alimenty mają charakter uzupełniający a nie pierwotny).

POZEW O ALIMENTY

Alimentów uzupełniających od dziadków dochodzi się na drodze powództwa o alimenty wytoczonego przed Sądem. W tym celu do sądu składamy standardowy pozew o zasądzenie alimentów, z dokładnym wskazaniem danych małoletniego, na którego rzecz mają zostać zasądzone alimenty oraz dane dziadków od których są one dochodzone. W imieniu dziecka najczęściej występuje jedno z rodziców, sprawujących nad nim opiekę – jako przedstawiciel ustawowy. Należy przy tym poinformować Sąd dlaczego drugi rodzic nie realizuje swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, pomimo wyroku zasądzającego alimenty. Dowodami w niniejszym postępowaniu mogą być: wyrok zasądzający alimenty, postanowienie komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów, zaświadczenie o pobieraniu alimentów z Funduszu Alimentacyjnego. W pozwie o zasądzenie alimentów należy wskazać dokładnie wysokość alimentów, jakich domagamy się od dziadków dla małoletniego, przy uwzględnieniu usprawiedliwionych potrzeb małoletniego oraz możliwości finansowo – materialnych dziadków.