Prawo cywilne

"Rozwód kościelny" czyli stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego

Z roku na rok w Polsce, coraz więcej par trwających w małżeństwie decyduje się na tzw. "rozwód kościelny". Z tego powodu wzrasta liczba składanych do sądów skarg powodowych. Należy wspomnieć, iż w ciągu ostatnich lat - 99 % orzeczeń dotyczących stwierdzenia nieważności małżeństwa, opartych było o przesłankę wady w udzieleniu zgody na zawarcie związku małżeńskiego.

W tym zakresie tak ważne są przesłanki bowiem prawo kanoniczne wskazuje konkretne przyczyny, których występowanie prowadzi do stwierdzenia nieważności małżeństwa. Niezbędnym składnikiem orzeczenia nieważności jest okoliczność, że przyczyna istniała już w momencie zawierania małżeństwa. Kanon 1060 Kodeksu prawa kanonicznego wskazuje, iż małżeństwo uznaje się za ważnie zawarte, dopóki nie udowodni się okoliczności przeciwnej.

Przesłanki stwierdzenia nieważności małżeństwa, czyli kiedy małżeństwo zostało nieważnie zawarte?

Osoba chcąca wszcząć kościelny proces małżeński oraz uzyskać tzw. "rozwód kościelny" musi wskazać przyczyny niezbędne do jego orzeczenia, czyli przesłanki stwierdzenia nieważności małżeństwa.

Przyczyną stwierdzenia nieważności małżeństwa kościelnego, mogą być:

  1. przeszkody zrywające, od których nie uzyskano dyspensy,
  2. wady zgody małżeńskiej,
  3. brak formy kanonicznej.

Przeszkody zrywające - co to takiego?

Kościół Katolicki wyróżnia przeszkody małżeńskie odnoszące się zarówno do cech osobistych, jak i okoliczności rzeczowych, które decydują o tym, iż dane małżeństwo zostało nieważnie zawarte. Do przeszkód zrywających należą:

  • przeszkoda wieku,
  • przeszkoda pokrewieństwa,
  • przeszkoda powinowactwa,
  • przeszkoda święceń,
  • przeszkoda profesji zakonnej,
  • przeszkoda pokrewieństwa prawnego,
  • przeszkoda niemocy płciowej,
  • przeszkoda różnej religii (w tym wypadku możliwa jest dyspensa).

Jakie wyróżniamy wady zgody małżeńskiej?

1. Pozbawienie wystarczającego używania rozumu

Stanowi jedną z trzech występujących niezdolności konsensualnych do zawarcia małżeństwa (czyli tych, które nawiązują do różnego rodzaju zaburzeń psychicznych). Przesłanka ta dotyczy zatajonej przed współmałżonkiem choroby psychicznej oraz innej choroby zaburzającej poczytalność i odpowiednie rozeznanie. Ponadto, może być to również niedorozwój psychiczny, który powoduje zmniejszenie zdolności poznawczych człowieka. Co ważne, do stwierdzenia nieważności małżeństwa niezbędne jest udowodnienie pozbawienia używania rozumu, w chwili zawierania małżeństwa.

2. Brak rozeznania współmałżonków co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich

Obowiązki małżeńskie to m.in.: zachowanie wierności, świadczenie pomocy współmałżonkowi, zachowanie nierozerwalności małżeństwa, pielęgnowanie wspólnego dobra i wspólnoty małżeńskiej. Nierealizowanie wskazanych obowiązków przy jednoczesnej świadomości ich istotności będzie prowadziło do unieważnienia małżeństwa. Tym samym dla ważności zawarcia małżeństwa niezbędna jest odpowiednia dojrzałość psychiczna małżonków.

3. Niezdolność do podjęcia obowiązków małżeńskich ze względów psychicznych

Niezdolność realizacji obowiązków małżeńskich, może wynikać również z: alkoholizmu, narkomanii, zaburzeń osobowości, anomalii seksualnych (homoseksualizm), zaburzeń seksualnych (masochizm, sadyzm) oraz skrajnego egoizmu. Ponadto, ważnego małżeństwa nie mogą również zawierać osoby chore na AIDS.

4. Zawarcie małżeństwa na skutek zwiedzenia podstępem

Podstęp to inaczej działalnie celowe, umyślne wprowadzenie w błąd drugiej osoby. Jeżeli małżeństwo zostanie zawarte na skutek podstępu, jest ono nieważne. Podstępem będzie np. zatajenie przed partnerem niepłodności - o takim bowiem fakcie należy poinformować partnera jeszcze przed zawarciem małżeństwa, a następnie wspólnie podjąć świadomą decyzję dotyczącą jego zawarcia. Umyślne wprowadzenie w błąd może również polegać na zatajeniu przed przyszłym mężem lub żoną faktu posiadania dzieci, istnienia dużej ilości długów, popełnionego przestępstwa, a także innych wykroczeń natury moralnej.

5. Wykluczenie istotnego elementu małżeństwa (symulacja częściowa)

Symulacja częściowa polega na świadomym wykluczeniu jakiegoś istotnego elementu małżeństwa - np. wykluczeniu chęci posiadania dzieci, wykluczeniu jedności, wierności, nierozerwalności małżeństwa. Wykluczenie potomstwa oznacza nie tylko odmowę zrodzenia dzieci, ale także wykluczenie ich wychowania.

6. Zawarcie małżeństwa pozornego (symulacja całkowita)

Zawarcie małżeństwa pozornego to nic innego, jak wyrażenie zgody mimo całkowitego sprzeciwu woli. Tym samym taka zgoda na zawarcie małżeństwa jest fikcyjna.

7. Zawarcie małżeństwa pod warunkiem - zgoda warunkowa

Warunkowe zawarcie małżeństwa, to nic innego jak warunkowa zgoda na jego zawarcie. W okolicznościach w których jedno z małżonków wyraża zgodę na zawarcie małżeństwa jedynie pod warunkiem zaistnienia jakiejś okoliczności, która w chwili jego zawierania nie była pewna, pewnym jest, iz następuje nieważność zawarcia małżeństwa. Taki warunek może dotyczyć zarówno przeszłości, teraźniejszości, a także przyszłości.

Pozostałe przesłanki to

8. Zawarcie małżeństwa pod przymusem lub pod wplywem bojaźni z zewnątrz

9. Błąd co do osoby albo błąd do do przymiotu osoby

Kiedy występuje brak formy kanonicznej?

Przyczyną stwierdzenia nieważności zawarcia małżeństwa mogą być braki dotyczące formy kanonicznej. Dotyczą najczęściej kapłana asystującego przy zawieraniu małżeństwa, a dokładniej braku niezbędnego upoważnienia. Niezachowanie formy kanonicznej jest jednak najrzadszą przyczyną stwierdzenia nieważności małżeństwa.

Ostatnie artykuły

Adwokat, Radca Prawny, Notariusz, Mecenas - Czyli kto jest kim w świecie prawa Prawo

Jak powszechnie wiadomo, istnieje wiele zawodów prawniczych, różniących się między sobą sferą kompetencji, zakresu dzia...

Czytaj
Urlop ojcowski Prawo cywilne

Urlop ojcowski utożsamiany często (błędnie) z urlopem tacierzyńskim jest funkcjonującym od kilku lat dodatkowym uprawnien...

Czytaj
Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia. Zasiłek chorobowy. Prawo pracy

Zasiłek chorobowy jest świadczeniem wypłacanym w czasie niezdolności do pracy. Jego celem jest czasowe zabezpieczenie bytow...

Czytaj