Wydziedziczenie – Czyli pozbawienie zachowku

Wydziedziczenie – Czyli pozbawienie zachowku

Wydziedziczenie jest instytucją, która umożliwia pozbawienie zstępnych (dzieci, wnuków), małżonka i rodziców prawa ubiegania się o zachowek, a także zdolności do dziedziczenia po spadkodawcy. Mając na względzie powyższe, osobę wydziedziczonego traktuje się tak, jakby nie dożyła chwili otwarcia spadku (a więc śmierci spadkodawcy).

JAK WYDZIEDZICZYĆ

Instytucja wydziedziczenia jest bardzo często nieprawidłowo rozumiana przez osoby nie mające do czynienia na co dzień z prawem spadkowym. Podstawą instytucji wydziedziczenia jest założenie, iż nieprzyzwoitym i krzywdzącym byłoby przyzwolenie na to, aby osoba która zachowywała się w sposób karygodny i naganny wobec spadkodawcy, otrzymała od niego określoną korzyść majątkową. Tym samym wydziedziczenie oznacza usunięcie konkretnego spadkobiercy z kręgu osób, które będą dziedziczyły po spadkodawcy.

Główna zasada w polskim prawie cywilnym mówi o tym, iż spadek dziedziczą spadkobiercy ustawowi. W sytuacji, w której spadkodawca życzy sobie, aby spadek po nim odziedziczyły konkretne osoby nienależące do kręgu spadkobierców ustawowych, wówczas sporządza testament w którym je wskazuje. Mimo niniejszego wskazania, spadkobiercom ustawowym będzie należał się jednak zachowek. Jeżeli spadkodawca chce aby określeni spadkobiercy ustawowi niczego po nim nie dziedziczyli, musi ich wydziedziczyć. Nie jest wystarczające sporządzenie testamentu i powołanie do niego innej osoby. Wydziedziczenia dokonujemy czyniąc odpowiednią wzmiankę w testamencie oraz wskazując precyzyjnie jego przyczynę.

KIEDY MOŻNA WYDZIEDZICZYĆ

Przepisy Kodeksu cywilnego jasno i jednoznacznie wskazują, w których przypadkach spadkodawca może wydziedziczyć swoich spadkobierców. Są to następujące sytuacje:

  1. uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  2. przyszły spadkobierca dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci,
  3. uprawniony do zachowku nie dopełnia wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Jeżeli chodzi o pierwszy powód wydziedziczenia, działanie spadkobiercy w tym zakresie musi się charakteryzować uporczywością, powtarzalnością oraz być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Niniejsze zachowania muszą być sprzeczne z wolą spadkodawcy oraz charakteryzować się umyślnością. Jednorazowe naganne zachowanie spadkobiercy nie stanowi podstawy do wydziedziczenia. Musi ono być społecznie nieakceptowane, a także powtarzalne. Co ważne, rozstrzygnięcia czy doszło do naruszenia zasad współżycia społecznego poprzez określone zachowanie spadkobiercy dokonuje wyłącznie Sąd.

W odniesieniu do drugiego przypadku – wydziedziczenie może nastąpić w przypadku, kiedy przyszły spadkobierca dopuścił się wobec spadkodawcy lub jednej z najbliższych mu osób – przestępstwa przeciwko zdrowiu, życiu lub wolności, albo rażącej obrazy czci. Podkreślić należy, iż przestępstwa te muszą mieć charakter umyślny. Zostają stwierdzone wyrokiem sądu w postępowaniu karnym.

Trzecia sytuacja odnosi się natomiast do zainteresowania losem spadkodawcy, pomagania mu w potrzebie, niesienia pomocy w chorobie itd. Jeżeli uprawniony do zachowku nie wykazuje zainteresowania spadkodawcą, a także odmawia mu pomocy, nie chce utrzymywać z nim kontaktu - może zostać wydziedziczony. Nie może być to jednak jednorazowy incydent, natomiast taki stan powinien trwać przez określony czas. W tym przypadku przyczyna wydziedziczenia musi faktycznie istnieć. Dość powszechnym zjawiskiem, jest sytuacja w której zdaniem spadkodawcy zachowanie uprawnionego jest naganne i stanowi podstawę do wydziedziczenia, natomiast sąd ocenia niniejszą okoliczność odmiennie i jego ocena co do zachowania uprawnionego spadkobiercy różni się całkowicie. Sąd może uznać, iż nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać wydziedziczenie za skuteczne.

Należy nadmienić, iż w przypadku wydziedziczenia zstępnego spadkodawcy (dziecka, wnuka) jego dzieci nie utracą prawa do domagania się zachowku. Pozbawienie zachowku zawsze odnosi się do osoby wskazanej dokładnie w treści testamentu. Co ważne, osoba która twierdzi, iż została niesłusznie wydziedziczona, w celu dochodzenia swoich praw przed sądem, może złożyć pozew o zapłatę zachowku przeciwko innym osobom zobowiązanym do jego zapłaty.