Alimenty na dorosłe dziecko - kiedy rodzice są zobowiązani je płacić?
Prawo rodzinne

Alimenty na dorosłe dziecko - kiedy rodzice są zobowiązani je płacić?

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci nie wygasa w momencie osiągnięcia przez nie pełnoletności bądź ukończenia studiów, tak jak wielu mylnie przyjmuje. Prawo do otrzymywania alimentów nie zależy od wieku dziecka, bądź wykształcenia, ale od tego czy jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek alimentacyjny, który odnosi się do dostarczania środków utrzymania oraz środków wychowania członkom rodziny obciąża dalszych krewnych dopiero wtedy, gdy nie udało się ich uzyskać od bliższych krewnych.

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka.

Zgodnie z treścią art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

§  1. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Artykuł 133 § 1 k.r.o. nakłada obowiązek alimentacyjny na oboje rodziców. W razie śmierci jednego z nich obowiązek ten przechodzi na drugiego z rodziców, a później ewentualnie na dalszych krewnych, po spełnieniu przesłanek określonych w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (wyrok SN z 16.03.1967 r., II CR 88/67, LEX nr 566).

 

Nie oznacza to, że jest to obowiązek wspólny rodziców. Na aprobatę zasługuje stanowisko wyrażone w uchwale składu 7 sędziów SN z 25.11.1968 r., III CZP 65/68, LEX nr 830, zgodnie z którym „dług z tytułu alimentów nie jest długiem wspólnym obojga małżonków. Ze względu bowiem na zasadę stosunkowego – do możliwości każdego z rodziców – rozkładu obowiązku alimentacyjnego (art. 129 § 2 k.r.o.) należność dziecka z tego tytułu składa się w istocie z dwóch odrębnych wierzytelności: względem ojca i względem matki”. Dlatego też ani sąd, ani sami rodzice nie mogą zwolnić jednego z nich z obowiązku alimentacyjnego.

Brzmienie art. 133 § 1 k.r.o., zgodnie z którym „rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych”, należy rozumieć w ten sposób, że obowiązek taki spoczywa na każdym z rodziców. Zachowało aktualność orzeczenie SN z 21.10.1952 r., C 1624/52 (za: J. Gudowski, Kodeks rodzinny..., s. 440), zgodnie z którym „żadne bowiem z rodziców, ani też inny przedstawiciel ustawowy dziecka, nie może ważnie zrzec się z góry w jego imieniu roszczeń alimentacyjnych jakie służą dziecku w stosunku do obojga rodziców”.

 

Kiedy rodzice mogą się uchylić od świadczeń na rzecz pełnoletniego dziecka?

Zgodnie z treścią art. 133 par. 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

§  3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Zgodnie z treścią niniejszego artykułu rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych na rzecz pełnoletniego dziecka, jedynie w dwóch przypadkach:

  • jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem,
  • bądź jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania.

W treści wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2000 r., (sygn. akt I CKN 1538/99). stwierdził on, że nawet dziecko, które zdobyło już odpowiednie wykształcenie – pozwalające mu na podjęcie pracy zawodowej i samodzielne utrzymanie się nie traci uprawnień do świadczeń alimentacyjnych w przypadku jeżeli np. chce dalej się kształcić i znajduje to uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach w nauce. Jeśli jednak dziecko w tej sytuacji ma zamiar kontynuować naukę na uczelni prywatnej trzeba uwzględnić okoliczność czy pozwala na to sytuacja materialna rodziców (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1999 r., sygn. akt III CKN 199/99). Obowiązek rodziców może ustać jeżeli dziecko nie osiąga na studiach pozytywnych wyników.

W zakresie nadmiernego uszczerbku jaki mogą ponieść rodzice w związku z alimentacją, SN w wyroku z dn. 24 marca 2000 r. rozważał możliwość przekazywania alimentów na dzieci przez rodziców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Uznał, iż nawet bardzo niska stopa życiowa nie zwalnia rodziców z alimentacji na potrzeby dzieci - zmuszeni są oni dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami, chyba że takiej możliwości są pozbawieni w ogóle.

Ponadto, przepisy przewidują możliwość uchylenia się od obowiązku alimentacji przez rodziców, ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (art. 5 Kodeksu cywilnego). Sąd Najwyższy wskazał jednak w swoim orzecznictwie, że wobec dziecka zasada ta musi mieć zastosowanie jedynie w zupełnie wyjątkowych przypadkach ( wyrok SN z dnia 16 stycznia 2001 r., sygn. akt II CKN 40/99).

Obowiązek alimentacji rodziców wobec dziecka, a stopień wykształcenia dziecka.

Zgodnie z wyrokiem SN z 24.03.2000 r., I CKN 1538/99: „Dziecko, które osiągnęło nie tylko pełnoletność, ale zdobyło także wykształcenie umożliwiające podjęcie pracy zawodowej, pozwalającej na samodzielne utrzymanie, nie traci uprawnień do alimentów, jeżeli np. chce kontynuować naukę i zamiar ten znajduje uzasadnienie w dotychczas osiąganych wynikach”.

Zgodnie z tezami wyroku SN z 30.06.1999 r., III CKN 199/99, LEX nr 503217:

„1. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka – stanowiący uszczegółowienie ogólnego obowiązku «troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka» i należytego przygotowania go, odpowiednio do jego uzdolnień, do pracy zawodowej – nie jest ograniczony żadnym sztywnym terminem i nie jest również związany ze stopniem wykształcenia w tym sensie, że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez dziecko określonego stopnia podstawowego czy średniego wykształcenia.

2. W sytuacji, gdy pełnoletnie dziecko, mając wyuczony zawód, zamierza kontynuować naukę na wyższej uczelni prywatnej, z którą to nauką – obok kosztów utrzymania – łączy się czesne, trzeba uwzględniać okoliczność, czy pozwala na to „stopa życiowa rodziców”. Należy podkreślić, że ustawodawca wyróżnia powstanie i wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. Nie można mówić o „częściowym” istnieniu obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem podzielony w czasie, natomiast w sposób dynamiczny może zmieniać się zakres obowiązku alimentacyjnego, który zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o. (Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego) zależy m.in. od „zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego”.

Sąd Najwyższy podkreśla, że obowiązek alimentacyjny nie jest „związany ze stopniem wykształcenia w tym sensie, że nie ustaje z chwilą osiągnięcia przez alimentowanego określonego stopnia podstawowego lub średniego wykształcenia. Jedyną miarodajną okolicznością, od której zależy trwanie bądź ustanie tego obowiązku, jest to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie, przy czym przyjmuje się, że nie można tego oczekiwać od dziecka małoletniego. Z tej przyczyny w odniesieniu do dzieci, które osiągnęły pełnoletność, brać należy pod uwagę to, czy wykazują chęć dalszej nauki oraz czy osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie nauki.

 

Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zahamowywania, a co najmniej znacznego utrudniania, dalszego rozwoju dziecka, a to przez pozbawianie go środków materialnych, niezbędnych do kontynuowania nauki po osiągnięciu pełnoletności, pozostawałoby zatem w sprzeczności ze wspomnianym wyżej podstawowym obowiązkiem rodzicielskim” (wyrok SN z 14.11.1997 r., III CKN 257/97, LEX nr 3221). Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że „z art. 133 § 1 k.r.o. (Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego) nie wynika by rodzice byli obowiązani dostarczać środków utrzymania dziecku, które dalsze kształcenie się podejmuje jedynie dla własnego rozwoju i doskonalenia umiejętności, które nie pozostają w związku z uzyskanym wykształceniem lub perspektywą zatrudnienia” ( wyrok SA w Łodzi z 29.12.2017 r., I ACa 545/17, LEX nr 2460076).

Polecane kancelarie

Ostatnie artykuły

Jak wyjść
z długów?
Prawo cywilne

Bardzo łatwo wpaść w spiralę zadłużenia. Przyczyny mogą być różne: życie ponad stan, nagła utrata pracy, choroba czy ...

Czytaj
Kiedy groźba jest karalna Prawo karne

Grożenie innej osobie wyrządzeniem krzywdy i działaniem na jego szkodę lub szkodę osoby mu najbliższej nie pozostaje ...

Czytaj
Wypowiedzenie umowy o pracę? Nie daj się oszukać - WZÓR Prawo cywilne

Wypowiedzenie umowy o pracę - wszystko co musisz wiedzieć na temat wypowiedzenia umowy. Jakie pułapki na Ciebie czyh...

Czytaj